«Կրիպտոակտիվների մասին» օրենքը (ՀՕ-159-Ն) ուժի մեջ է մտել 2025 թվականի հուլիսի 4-ից։ Այս օրենքը ստեղծում է Հայաստանում կրիպտոակտիվների շուկայի առաջին համապարփակ իրավական դաշտը։
Ստորև ներկայացվում են օրենքի հիմնական դրույթները։
1. Կարգավորման նպատակը և լիազոր մարմինը
Նպատակը։ Օրենքի հիմնական նպատակներն են ներդրողների և հաճախորդների իրավունքների պաշտպանությունը, շուկայի թափանցիկության ապահովումը և ռիսկերի նվազեցումը։
Կարգավորող մարմին։ Կրիպտոակտիվների շուկայի կարգավորման և վերահսկողության ոլորտում հիմնական լիազոր մարմինը ՀՀ Կենտրոնական բանկն է։
2. Ի՞նչ է կարգավորում օրենքը և ինչի՞ վրա չի տարածվում
Օրենքը կարգավորում է՝
Կրիպտոակտիվների հրապարակային առաջարկը և առքուվաճառքը։
Կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցող անձանց (բորսաներ, փոխանակման կետեր, պահառուներ և այլն) գործունեությունը և լիցենզավորումը։
Օրենքը ՉԻ տարածվում՝
Այն կրիպտոակտիվների վրա, որոնք իրենց էությամբ արժեթղթեր, ներդրումային ֆոնդի փայեր, բանկային ավանդներ կամ ապահովագրական պայմանագրեր են (դրանք կարգավորվում են իրենց ոլորտի օրենքներով)։
Եզակի և ոչ փոխարինելի կրիպտոակտիվների վրա (օրինակ՝ NFT-ների մեծ մասը), եթե դրանք մասնատված չեն։
Կենտրոնական բանկերի կողմից թողարկված թվային արժույթների վրա (CBDC)։
3. Կրիպտոակտիվների թողարկում և հրապարակային առաջարկ
«Սպիտակ թուղթ» (Whitepaper)։ Կրիպտոակտիվների հրապարակային առաջարկի համար թողարկողը պարտավոր է կազմել և հրապարակել «Առաջարկի փաստաթուղթ», որը պարունակում է մանրամասն տեղեկություններ թողարկողի և կրիպտոակտիվի մասին։ Այն պետք է նախապես ներկայացվի Կենտրոնական բանկ։
Գովազդի պահանջներ։ Ցանկացած գովազդ պետք է լինի ճշգրիտ, ոչ ապակողմնորոշիչ և համապատասխանի «Առաջարկի փաստաթղթին»։
4. Կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցողներ (CASP)
Լիցենզավորումը պարտադիր է։ Հայաստանում կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցելու համար անհրաժեշտ է Կենտրոնական բանկից ստանալ համապատասխան լիցենզիա։
Լիցենզավորման ենթակա հիմնական ծառայություններն են՝
Կրիպտոակտիվների առևտրային հարթակի (բորսայի) գործարկում,
Կրիպտոակտիվների պահառություն (custody),
Իր կամ հաճախորդի հաշվին առքուվաճառքի իրականացում,
Կրիպտոակտիվների տեղաբաշխում, խորհրդատվություն, փաթեթի կառավարում և այլն։
Անվանման սահմանափակում։ Միայն լիցենզավորված ընկերությունները կարող են իրենց անվանման մեջ օգտագործել «կրիպտոբորսա», «կրիպտոբրոքեր», «կրիպտոփոխանակում» և նմանատիպ այլ բառեր։
Գործող ընկերությունների մասնակցությունը։ Բանկերը, ներդրումային ընկերությունները և այլ ֆինանսական կառույցներ ևս կարող են ԿԲ թույլտվությամբ մատուցել կրիպտոակտիվներով ծառայություններ։
5. Շուկայի չարաշահումների արգելում և ներդրողների պաշտպանություն
Ինսայդերական տեղեկություն և գնային չարաշահում։ Օրենքը հստակ արգելում է շուկայի չարաշահումները՝ ներառյալ ներքին (ինսայդերական) տեղեկությունների օգտագործումը և գների արհեստական մանիպուլյացիան։
Հաճախորդի գույքի պաշտպանություն։ Ծառայություն մատուցողները պարտավոր են հաճախորդներին պատկանող կրիպտոակտիվները և դրամական միջոցները պահել իրենց սեփական միջոցներից առանձին։ Այդ միջոցները պաշտպանված են ընկերության սնանկության դեպքում։
Անցումային դրույթներ
Այն անձինք, որոնք մինչև օրենքի ուժի մեջ մտնելը արդեն իսկ մատուցում էին կրիպտոակտիվներով ծառայություններ, պետք է Կենտրոնական բանկի կողմից համապատասխան ենթաօրենսդրական ակտերն ընդունվելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում ստանան լիցենզիա՝ իրենց գործունեությունը շարունակելու համար։
Կենտրոնական բանկը օրենքի հիման վրա անհրաժեշտ նորմատիվ ակտերը կընդունի առաջիկա վեց ամսվա ընթացքում։