Ինչպես գրանցել ա/ձ կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումը.

Անհատ ձեռներեց (ԱՁ) գրանցում կարելի է անել ինչպես անձամբ, այնպես էլ ներկայացուցչի միջոցով՝ լիազորագրի հիման վրա:
Ցանկալի է գրանցումը կատարել մասնագիտացված անձի կողմից, որը հնարավորություն կտա անհրաժեշտ իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու կապված ձեռնարկատիրոջ իրավական կարգավիճակի վերաբերյալ, այնպես էլ խուսափելու հնարավոր խնդիրներից և ժամանակի կորուստից: Ստորև ներկայացվում է ԱՁ կարգավիճակի և գրանցման վերաբերյալ հաճախ տրվող հարցերի պատասխանները:
Ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու ամենատարածված ձևերից մեկը անձի՝ որպես անհատ ձեռնարկատեր հաշվառվելն է, մյուսը ընկերության ՝ հիմնականում ՍՊԸ գրանցումն է: Երկուսն էլ ունեն իրենց առավելություններն ու թերությունները: Այստեղ ներակացված է անհատ ձեռնարակատիրոջ հաշվառման առանձնահատկությունները

Արդյո՞ք  պարտադիր է պետական հաշվառումը, թե հնարավոր է նաև իրականացնել առևտրային գործունեություն առանց ԱՁ հաշվառելու:

Անհատ ձեռնարկատեր լինելու հիմքը օրենքով սահմանված կարգով պետական հաշվառում ունենալն է, որի արդյունքում անձը հնարավորություն է ստանում իր ռիսկով, իր անունից և սեփական միջոցներով զբաղվելու ձեռնարկատիրական գործունեությամբ՝ առանց իրավաբանական անձ ստեղծելու: Առանց օրինական հիմքի ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու համար նախատեսված է քրեական պատասխանատվություն:

Որո՞նք են անհատ ձեռնարկատեր լինելու առավելությունները

Անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառման դրական կողմերն են՝ հաշվառման գործընթացի արագ կատարումը՝ փաստաթղթային նվազագույն պահանջներով, հաշվեկշիռ չունենալը, տարեկան եկամտահարկով հարկվելը և այլն:

Որո՞նք են անհատ ձեռնարկատեր լինելու բացասական կողմերը

Անհատ ձեռնարկատեր լինելու թերությունը կայանում է նրանում, որ վերջինս իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող ամբողջ գույքով, բացառությամբ այն գույքի, որի վրա, օրենքին համապատասխան, բռնագանձում չի տարածվում: Սա ԱՁ-ի ամենամեծ թերությունն է. Ի տարբերություն սահամանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն հիմադրելու, որտեղ ՍՊԸ հիմնադիրը պատասխանատվություն չի կրում ընկերության պարտավորությունների համար:

Ո՞վ կարող է լինել անհատ ձեռնարկատեր

Անհատ ձեռնարկատեր կարող է լինել ցանկացած գործունակ ֆիզիկական անձ (ՀՀ քաղաքացի, օտարերկրյա քաղաքացի կամ քաղաքացիություն չունեցող անձ :  

Որտե՞ղ   է իրականացվում ԱՁ-ի պետական հաշվառումը

Անհատ ձեռնարկատիրոջ պետական հաշվառումը կատարվում է   իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալությունում (Պետռեգիստրում)՝ անկախ անհատ ձեռնարկատիրոջ գործունեության վայրից:

Ի՞նչ փաստաթղթեր են անհրաժեշտ պետական հաշվառում կատարելու համար

Պետական հաշվառման համար անհատ ձեռնարկատերը Գործակալություն է ներկայացնում - անձնագիր (անձնագիրը անձը նույնականացնելուց հետո վերադարձվում է) և պատճենը,
- պետական տուրքի վճարումը հավաստող փաստաթուղթ (վճարման անդորրագիր, e-payments.am էլեկտրոնային վճարման համակարգի միջոցով կատարված վճարում և այլն): հաշվառման տուրքը կազմում է 3000 (երեք հազար) ՀՀ դրամ, որն անհրաժեշտ է վճարել հետեւյալ գանձապետական հաշվին՝ 900005160750:
Անհատ ձեռնարկատիրոջ պետական հաշվառման համար անհրաժեշտ դիմումը պատրաստվում է Գործակալության աշխատակցի կողմից՝ հիմք ընդունելով անձի կողմից ներկայացված տեղեկությունները և փաստաթղթերը:  

Ի՞նչ ժամկետներում է կատարվում հաշվառումը

Որպես անհատ ձեռնարկատեր` անձի հաշվառումն իրականացվում է անմիջապես անհրաժեշտ փաստաթղթերը ներկայացնելու պահին: Այսինքն գրանցումն իրականացվում է համապատասխան փաստաթղթերը ռեգիստր ներկայացնելու օրը:
 
Ո՞ր դեպքերում հաշվառում իրականացնող մարմինը կարող է մերժել հաշվառումը

Անձի որպես անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումը մերժվում է, եթե`
ա) նա արդեն հաշվառված է որպես անհատ ձեռնարկատեր.
բ) նրա ներկայացրած փաստաթղթերը կամ տեղեկատվությունը ամբողջական չեն.
գ) նա օրենքով սահմանված կարգով զրկվել է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից, և դատվածությունը սահմանված կարգով հանված կամ մարված չէ:
 

Անհատ ձեռնարկատիրոջը հաշվառումից հանելը. ո՞ր դեպքերում է անհատ ձեռնարկատերը հանվում հաշվառումից

Անհատ ձեռնարկատերը կարող է հանվել հաշվառումից իր (լիազորված անձի) դիմումի համաձայն կամ անհատ ձեռնարկատիրոջ մահվան, դատական կարգով անհայտ բացակայող կամ սնանկ ճանաչվելու դեպքերում:
Անհատ ձեռնարկատեր լինելու թերությունը կայանում է նրանում, որ վերջինս իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող գույքով, բացառությամբ այն գույքի, որի վրա, օրենքին համապատասխան, բռնագանձում չի տարածվում:

Ո՞վ է կատարում անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումից հանելը

Անհատ ձեռնարկատիրոջ պետական հաշվառումից հանելը կատարվում է իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի գործակալության (այսուհետ՝ Գործակալություն)   կողմից՝ անկախ անհատ ձեռնարկատիրոջ գործունեության վայրից:

Ի՞նչ կարգով է անհատ ձեռնարկատերը հանվում հաշվառումից

Անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումից հանելը կատարվում է որպես անհատ ձեռնարկատեր գրանցված անձի կամ վերջինիս կողմից լիազորված անձի դիմումով, որին կից ներկայացվում է իր կողմից տեղեկանք` «Արխիվային գործի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 20-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջների կատարման մասին, իսկ եթե դիմումը ներկայացվում է լիազորված անձի կողմից, ապա պետք է ներկայացվի նաև համապատասխան լիազորագիր և անձնագիր:
Եթե անհատ ձեռնարկատերը մահացել է, ապա հաշվառումից հանելու դիմում կարող է ներկայացնել ցանկացած շահագրգիռ անձ՝ ներկայացնելով մահվան փաստը հավաստող փաստաթուղթ, իսկ դատական կարգով անհատ ձեռնարկատիրոջն անհայտ բացակայող ճանաչելու դեպքում՝ դատարանի որոշման պատճենը:
Եթե անհատ ձեռնարկատերը ճանաչվել է սնանկ, ապա հաշվառումից հանելու դիմումի հետ մեկտեղ ներկայացվում է դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած որոշման պատճենը և իր կողմից տեղեկանք` «Արխիվային գործի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 20-րդ հոդվածի 6-րդ մասի պահանջների կատարման մասին:
Անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումից հանելու համար պետական տուրք չի գանձվում:
Ընդ որում, անհատ ձեռնարկատիրոջ հաշվառումից հանումը չի ազատում վերջինիս հարկային պարտավորությունները կատարելուց, ինչպես նաև չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման արդյունքում սահմանված պատասխանատվությունից:

2016 թվականի հունիսի 17-ին «Անհատ ձեռնարկատիրոջ մասին»  ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին  ընդունված օրենքով  մինչեւ պետական հաշվառումից դուրս գալը  ցանկալի է դիմել հարկային մարմնին բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների ճշտության ստուգում անցնելու համար:

Ի՞նչ ժամկետում է կատարվում հաշվառումից հանելը

Անհատ ձեռնարկատերը համարվում է հաշվառումից հանված դիմումը ներկայացնելու պահից :  
 
 

Դատվածության և հետախուզման առկայության մասին տեղեկանք. ՀՀ-ում ներկայացուցչի միջոցով

ՀՀ-ում դատվածության և հետախուզման առկայության/բացակայության (դատվածության տեղեկանք, տեղեկանք դատվածություն չունենալու մասին) մասին տեղեկանք կարելի է ստանալ ՀՀ տարածքում` ՀՀ ԱԳՆ հյուպատոսական վարչությունից, իսկ օտարերկրյա պետություններում` ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններից և հյուպատոսական հիմնարկներից: 
Տեղեկանքի տրամադրումը ՀՀ ԱԳՆ հյուպատոսական վարչությունում.

Կարգը հաստատվել է ՀՀ կառավարության 25 նոյեմբերի 2010 թվականի N 1561-Ն որոշմամբ:

Օտարերկրյա պետություններ ներկայացնելու համար Հայաստանի Հանրապետությունում դատվածության և հետախուզման առկայության մասին տեղեկանքներ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում տրամադրում է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը, իսկ օտարերկրյա պետություններում` Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչությունները և հյուպատոսական հիմնարկները` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի օպերատիվ տեղեկատու քարտադարանից ստացված տեղեկության հիման վրա:

Տեղեկանք ստանալու համար ընդունելությունը ՀՀ ԱԳՆ հյուպատոսական վարչությունը կազմակերպում է երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ օրերին ժամը 10.00-12.00-ին` ՀՀ ԱԳՆ վարչական շենքի Ամիրյան փողոցի կողմում գտնվող քաղաքացիների ընդունելության սրահում: 

     Պետական տուրքի վճարման անդորրագիր կամ վճարման անհրաժեշտ վավերապայմանները` «Օտարերկրյա պաշտոնական փաստաթղթերի օրինականացման պահանջը չեղյալ հայտարարելու մասին» Հաագայի 1961թ. հոկտեմբերի 5-ի կոնվենցիայի (APOSTILLE-ի մասին) մասնակից պետության իշխանություններին ներկայացնելու դեպքում տեղեկանքը ապոստիլով հաստատելու համար: APOSTILLE-ի մասին կոնվենցիայի մասնակից պետությունների ցանկին կարող եք ծանոթանալ այստեղ:

 չդատվածության մասին տեղեկանքի համար պետք է ներկայացվեն հետևյալ փաստաթղթերը՝

Դիմում

լիազորված անձի անձնագիրը (նույնականացման քարտը), լիազորագրի բնօրինակը և տեղեկանք հայցողի անձնագրի (նույնականացման քարտի) պատճենը: Այս դեպքում լիազորագիրը պետք է հաստատված լինի Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով կամ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

1. Տեղեկանքը տրամադրվում է երկլեզու` հայերեն և օտար լեզվով (անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն)` դիմողի ցանկությամբ կախված ներկայացման երկրից,

2. Տեղեկանքը տրամադրվում է 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում,

3. Տեղեկանք հայցողի ցանկությամբ և իր հաշվին տեղեկանքը հանձնվում է փոստով՝ պատվիրված նամակով:

4. Ապոստիլով վավերացված տեղեկանք տրամադրում է միայն ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը:

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը, որպես տնտեսական ընկերության տեսակներ նախատեսել է նաև «Դուստր» և «Կախյալ» ընկերությունները:

Դուստր տնտեսական ընկերություն է համարվում այնպիսի ընկերությունը, որի կանոնադրական կապիտալում այլ /հիմնական/ ընկերությունը կամ ընկերակցությունն ունի գերակշռող մասնաբաժին և նրանց միջև կնքված պայմանագրին համաձայն հնարավորություն ունի կանխորոշելու նման ընկերության որոշումները:

Դուստր ընկերությունը պատասխանատվություն չի կրում հիմնական ընկերության պարտքերի համար:

Հիմնական ընկերությունը, որն իրավունք ունի պարտադիր ցուցումներ տալու դուստր ընկերությանը, նրա հետ համապարտ պատասխանատվություն է կրում իր ցուցումների համաձայն կնքված գործարքների կատարման համար:

Հիմնական ընկերության մեղքով դուստր ընկերության սնանկության դեպքում հիմնական ընկերությունը կամ ընկերակցությունը սուբսիդար պատասխանատվություն է կրում նրա պարտքերի համար:

Ինչպես կարելի է նկատել, բոլոր դեպքերում դուստր ընկերության պարտավորությունների համար հիմնական ընկերության պատասխանատվությունն առաջանում է այն դեպքում միայն, երբ դա առաջացել է նրա մեղքով:

Տնտեսական ընկերությունը համարվում է կախյալ, եթե մյուս /գերակշռող, մասնակցող/ ընկերությունը կամ ընկերակցությունն ունի սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության կանոնադրական կապիտալի կամ բաժնետիրական ընկերության քվերակող բաժնետոմսերի ավելի քան 20 տոկոսը:

Բաժնետիրական է համարվում այն ընկերությունը, որի կանոնադրական կապիտալը բաժանված է ընկերության նկատմամբ բաժնետերերի պարտավորական իրավունքը հավաստիացնող որոշակի թվով բաժնետոմսերի:

Բաժնետոմսեր թողարկելու իրավունք ունեն միայն բաժնետիրական ընկերությունները:

Ուշադրություն պետք է դարձնել այն հանգամանքին, որ եթե մյուս տեսակի տնտեսական ընկերությունների, ընկերակցությունների հետ կապված օգտագործվում է «բաժնեմաս» հասկացությունը, այս դեպքում օգտագործվում է «բաժնետոմս» հասկացությունը:

Բաժնետիրական ընկերությունը կարող է ստեղծվել նաև մեկ անձի կողմից կամ կազմված լինել մեկ անձից` նրա կողմից բոլոր բաժնետոմսերը ձեռք բերելու դեպքում:

Բաժնետիրական ընկերությունների իրավական կարգավիճակը և բաժնետերերի իրավունքներն ու պարտականությունները սահմանված են Քաղաքացիական օրենսգրքով և «Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» օրենքով:

«Բանկերի և բանկային գործունեության մասդին» օրենքով սահմանված է բաժնետիրական ընկերություն հանդիսացող բանկերի իրավական կարգավիճակը:

Բաժնետիրական ընկերություններն ըստ տեսակների լինում են «Բաց բաժնետիրական» և «Փակ բաժնետիրական» ընկերություններ:

Բաց բաժնետիրական է համարվում այն ընկերությունը, որի մասնակիցներն առանց մյուս մասնակիցների համաձայնության կարող են օտարել իրենց պատկանող բաժնետոմսերը:

Ընկերությունն իրավունք ունի իրականացնել իր թողարկած բաժնետոմսերի ազատ վաճառք:

Փակ բաժնետիրական է համարվում այնպիսի ընկերությունը, որի բաժնետոմսերը բախշվում են միայն նրա հիմնադիրի կամ նախապես որոշված այլ անձանց միջև: Նման ընկերությունն իրավունք չունի անցկացնելու իր թողարկած բաժնետոմսերի բաց բաժանորդագրություն կամ սահմանափակ թվով անձանց առաջարկել այլ կերպ ձեռք բերելու դրանք:

Ինչպես ՍՊԸ-ների, այնպես էլ Փակ բաժնետիրական ընկերությունների համար օրենքով սահմանափակվում է բաժնետերերի առավելագույն թիվը: Այն չի կարող անցնել 49-ից:

Փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետերերն այդ ընկերության այլ բաժնետերերի կողմից վաճառվող բաժնետոմսերը ձեռք բերելու նախապատվության իրավունք ունեն:

Եթե կանոնադրությամբ նախատեսված ժամկետում բաժնետերերից որևէ մեկը չի օգտվում իր նախապատվության իրավունքից, ապա ընկերությունն իրավունք ունի այդ բաժնետոմսերը ձեռք բերել սեփականատիրոջ հետ համաձայնեցված գնով: Ընկերության կողմից այն ձեռք չբերելու կամ գնի շուրջը համաձայնության չգալու դեպքում, սեփականատերն իրավունք ունի դրանք վաճառել երրորդ անձի:

Փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերն անցնում են բաժնետեր քաղաքացու ժառանգներին, կամ բաժնետեր իրավաբանական անձի բաժնետոմսերն անցնում են իրավաբանական անձի իրավահաջորդներին, եթե այլ բան նախատեսված չէ կանոնադրությամբ:

Կանոնադրությամբ կարող է բացառվել փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերի ժառանգաբար փոխանցումը: Այդ դեպքում կիրառվում են բաժնետոմսերի օտարման կանոնները:

Բաժնետիրական ընկերությունների կանոնադրական կապիտալը կազմվում է բաժնետերերի ձեռք բերած բաժնետոմսերի անվանական արժեքից: Կանոնադրական կապիտալը չի կարող պակաս լինել օրենքով նախատեսված չափից, որի նվազագույն չափը սահմանված է բաց բաժնետիրական ընկերության համար` գրանցման պահին գործող նվազագույն աշխատավարձի հազարապատիկից, փակ բաժնետիրական ընկերության համար` հարյուրապատիկից:

Ընկերությունն իրավունք ունի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի որոշմամբ բաժնետոմսերի անվանական արժեքը մեծացնելու կամ նոր, լրացուցիչ բաժնետոմսեր թողարկելու միջոցով մեծացնել կանոնադրական կապիտալը:

Կանոնադրական կապիտալը նվազեցվում է բաժնետոմսերի անվանական արժեքը փոքրացնելու կամ դրանց մի մասը հետ գնելու միջոցով, բաժնետոմսերի քանակը նվազեցնելու ճանապարհով: Սակայն այդ նվազեցումը օրենքով նախատեսված չափից պակասելու դեպքում ընկերությունը ենթակա է դառնում լուծարման:

Կանոնադրական կապիտալի նվազեցում կարող է կատարվել, եթե այն թույլատրված է կանոնադրությամբ: Այդ դեպքում նվազեցումը կատարվում է բոլոր բաժնետերերին տեղեկացնելուց հետո:

Եթե կանոնադրական կապիտալը նվազեցվում է բաժնետոմսերը հետ գնելու և մարելու միջոցով, ապա պարտատերերն իրավունք ունեն պահանջելու պարտավորությունների վաղակետ կատարում և վնասների հատուցում:

Ընկերության կառավարման բարձրագույն մարմինը բաժնետերերի ընդհանուր ժողովն է:

Ընկերության գործադիր մարմինը կարող է լինել կոլեգիալ կամ միանձնյա:

50-ից ավելի բաժնետեր ունեցող ընկերությունը ստեղծում է տնօրենների խորհուրդ:

Ընդհանուր ժողովի բացառիկ իրավասությանը պատկանող իրավասությունները սահմանված են օրենքով: Կանոնադրությամբ, օրենքով նախատեսվածից բացի այլ լիազորություններ նույնպես կարող են համարվել ընդհանուր ժողովի բացառիկ իրավասությունները: